Jeotermal ruhsat: arama, işletme ve uyuşmazlıklar

Jeotermal kaynaklar ve doğal mineralli sular Devletin hüküm ve tasarrufundadır; araziye tabi değildir. Bu alanda faaliyet tamamen ruhsata bağlıdır ve rejim 5686 sayılı Kanun’da kurulur. Yeraltı suyundaki 167 rejiminden farklı, kendi kuralları olan bir sistemdir.

Jeotermal arama ruhsatında öncelik hakkı nasıl kazanılır?

Arama ruhsatı başvurusu, 1/25000 ölçekli pafta adı ve koordinatları belirtilerek, beş bin hektarı geçmeyecek şekilde arama projesiyle birlikte idareye yapılır (m.5). Müracaatlarda öncelik hakkı esastır; aynı yer için aynı anda birden fazla talep varsa projeler incelenir ve en hızlı, en fazla yatırımı teklif eden proje sahibi tercih edilir. Arama ruhsat süresi üç yıldır; faaliyetler olumlu gelişirse bir yıl uzatılabilir.

Jeotermal işletme ruhsatının süresi dolunca ne olur?

Arama ruhsatı sahibi, arama süresinin son günü akşamına kadar işletme projesiyle işletme ruhsatı başvurusunda bulunmalıdır; bu başvuru yapılmazsa hak kaybı doğar. İşletme ruhsatı süresi otuz yıldır ve talep halinde onar yıllık dönemlerle uzatılır.

İşletmeye projede belirtilen sürede geçilmez veya ruhsat herhangi bir sebeple iptal edilirse teminat irat kaydedilir ve saha idarece ihaleye çıkarılır; ihalede en fazla geliri teklif eden istekliye işletme ruhsatı verilir. Ayrıca idareden izin alınmadan projedeki hiçbir kuyunun yenilenmesi, sayısının veya kapasitesinin artırılması, enjeksiyon, reenjeksiyon ve üretim amaçlı sondaj faaliyetleri ile diğer proje değişiklikleri yapılamaz.

5686 rejimi

Unsur	Açıklama	Temel madde	Hukukî sonuç
Arama ruhsatı	Öncelik hakkı ve proje esastır	5686 m.5	Aynı alanda rekabet olur
İşletme ruhsatı	Süre sonu başvurusu gerekir	5686 m.6	Başvuru yapılmazsa kayıp doğar
Süre	30 yıl + onar yıllık uzatma	5686 m.6	Uzatma talep edilebilir
İptal	Teminat iradı ve ihale	5686 m.6	Ruhsat kaybı doğurur

Madde metni

5686 sayılı Kanun, Madde 4 – Jeotermal kaynaklar ve doğal mineralli sulara ilişkin haklar, medeni hakları kullanmaya ehil Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarına, bu hususta yetkisi bulunan kamu kurum, kuruluş ve idarelerine verilir. Bu haklar gerçek veya tüzel tek kişi adına verilir.

5686 sayılı Kanun, Madde 5 – Arama ruhsatı müracaatları, talep sahibi tarafından 1/25000 ölçekli pafta adı ve koordinatları belirtilerek beş bin hektarı geçmeyecek şekilde arama projesi ile birlikte idareye yapılır. Müracaatlarda öncelik hakkı esastır. Aynı yer için aynı anda birden fazla talep olması halinde, projeler incelenerek en hızlı ve en fazla yatırımı teklif eden proje sahibinin talebi tercih edilir.

5686 sayılı Kanun, Madde 6 – Arama ruhsatı sahibinin, arama ruhsat süresinin son günü akşamına kadar işletme projesi ile idareye işletme ruhsatı başvurusunda bulunması halinde “işletme ruhsatı” verilir ve varsa tespit edilen bloke alanıyla birlikte MAPEG’e bildirilir. İşletme ruhsatı sahipleri, işletme faaliyetine geçmek için ilgili kurumlardan gerekli izinleri almakla yükümlüdür. İşletme ruhsatı sahibi, projesinde belirtilen süre içinde işletmeye geçmez veya herhangi bir sebeple işletme ruhsatının iptal edilmesi durumunda teminat irat kaydedilir ve saha idare tarafından ihaleye çıkarılır. İşletme projeleri ile ihaleye katılan isteklilerden idareye en fazla geliri teklif eden istekliye işletme ruhsatı verilir ve MAPEG’e bildirilir. İdareden izin alınmaksızın, projede yer alan herhangi bir kuyunun yenilenmesi, sayısının ve kapasitesinin artırılması, enjeksiyon, reenjeksiyon, üretim amaçlı tüm sondaj faaliyetleri ile diğer proje değişiklikleri ve revizyonları yapılamaz. İşletme ruhsatı süresi otuz yıldır. Süre sonunda ruhsat sahibinin talep etmesi durumunda onar yıllık dönemler halinde uzatılır. Doğal çıkış halindeki jeotermal ve doğal mineralli sular için, kaptajı yapılarak doğrudan işletme talepleri de İdarece bu Kanun hükümlerine göre işletme ruhsatına bağlanır ve MAPEG’e bildirilir.

Dikkat

Jeotermal dosyalarda ruhsat geçişi, öncelik hakkı, çakışan saha ve işletme ruhsatına zamanında başvuru hayatidir.

Dayanak

• 5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu
• 167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun

Emsal kararlar

Karar künyeleri yayın öncesi doğrulama sürecindedir.

• Danıştay 8. Daire 2018/6147 E., 2024/72 K. — geçiş rejimi: 167 kapsamındaki kullanım belgesi 5686 rejimine otomatik intibak ettirilemez. (Apilex)
• Danıştay 8. Daire 2021/5225 E., 2023/6171 K. — yetki: 5686 rejiminde yetkisiz idarenin 167 mantığıyla idari para cezası tesis etmesi yetki yönünden sakattır. (Apilex)

Bu iki karar birlikte, 5686 uyuşmazlıklarında hem geçiş rejiminin hem yetki unsurunun belirleyici olduğunu gösterir.