Su Hukuku Randevu Al

Rehber · Süreç

Kuyu taşıma: kuruyan, çöken veya kirlenen kuyuda hukuki yol

Güncelleme: Hukuki içerik: Av. Serdar Arslan

Kuyu taşınması hukuken çoğu kez 'aynı ruhsatı başka yere götürmek' değildir: yeni noktada sondaj gerekiyorsa yeni arama, ardından yeni kullanma belgesi alınır. Mevcut kuyu onarılabiliyorsa ıslah-tadil yeterli olabilir. Bu belgeler harca ve damga resmine tabi değildir (167 s.K. m.12).

Bu rehber ne çözer

Kuruyan, çöken veya kirlenen bir yeraltı suyu kuyusunda hangi hukuki yolun izleneceği; kuyunun aynı yerde onarımı ile yeni bir noktada kuyu açılması arasındaki ayrıma bağlıdır. Bu ayrım, 167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun (m.8, 10, 11, 12, 13, 18) ile Yeraltı Suları Tüzüğü (m.2, 4, 11, 13, 15, 16) çerçevesinde kurulur.

Kuruma, çökme, kirlilik ve taşınma nasıl ayrılır?

Kuyu kullanılamaz hale geldiğinde tercih edilecek hukuki yol, sorunun niteliğine göre değişir. Dört hâl ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

Kuyu kuruması

Kuyunun kuruması; yeraltı su seviyesinin düşmesi, akiferin besleniminin azalması, mevsimsel ya da kalıcı hidrojeolojik değişiklikler veya DSİ’nin emniyetli verim değerlendirmesindeki değişikliklerden kaynaklanabilir. Sorun çoğu kez kuyunun fiziksel yapısından değil, suya erişimin artık sürdürülememesinden doğar.

Öncelikli yaklaşım

  • Kuyunun temizlenmesi
  • Filtre ve muhafaza borularının kontrolü
  • Pompa ve tesisatın gözden geçirilmesi
  • Kuyu içi tortu birikiminin giderilmesi
  • Gerekirse kuyu derinliği ve çekim rejiminin DSİ’ye sunulması

Sorun bu müdahalelerle çözülebiliyorsa ıslah-tadil belgesi en uygun araçtır. Kuruma kalıcıysa ve yeni nokta gerekiyorsa çoğu durumda yeni arama belgesi ve ardından yeni kullanma belgesi gerekir.

Kuyu çökmesi

Kuyu çökmesi; kuyu gövdesinin, muhafazasının, sondaj açıklığının veya çevre zeminin çökmesi nedeniyle kuyunun kullanılamaz hale gelmesidir.

En muhtemel sebepler

  • Doğal zemin oturması
  • Hatalı sondaj uygulaması
  • Deprem
  • Heyelan
  • Toprak kayması
  • Yeraltı boşalması
  • Yapısal zayıflık

En önemli ayrım, çökmenin onarımla giderilip giderilemeyeceğidir. Çökme kısmi ise ve teknik onarımla kuyu eski yerinde işletilebiliyorsa ıslah-tadil tercih edilebilir. Çökme tam ise ve eski kuyu terk edilmek zorundaysa yeni kuyu için ayrı izin süreci gerekir.

Kirlilik

Kuyu kirliliği, suyun fiziksel, kimyasal veya mikrobiyolojik bakımdan kullanılamaz hale gelmesidir.

En muhtemel sebepler

  • Kanalizasyon sızıntısı
  • Tarımsal gübre ve pestisit bulaşması
  • Sanayi atığı
  • Yüzey suyu infiltrasyonu
  • Tuzlanma
  • Çevresel kirlenme

Aynı kuyunun yeniden kullanımı çoğu zaman yalnız teknik değil, kamu sağlığı yönünden de değerlendirilir: mevcut kuyunun kullanımının durdurulması, çevre ve sağlık idaresine bildirim, gerektiğinde yeni lokasyon belirlenmesi ve yeni başvuru süreci gündeme gelir.

Taşınma

Kuyu taşınması, halk arasında mevcut kuyunun “aynı ruhsatla başka yere alınması” şeklinde anlaşılır. Hukuken bu, çoğu durumda otomatik bir hak değildir.

Yeni kuyu niteliği doğuran değişiklikler

  • Yeni sondaj
  • Yeni koordinat
  • Farklı hidrojeolojik birim
  • Farklı derinlik
  • Farklı çekim rejimi

“Taşınma” ile “ıslah-tadil” aynı şey değildir. Islah-tadil, mevcut kuyu üzerinde teknik müdahaledir; taşınma ise çoğu kez yeni izin gerektirir.

Hangi hâlde hangi hukuki yol izlenir?

Aşağıdaki beş durum, kuyu kullanılamaz hale geldiğinde hangi yolun tercih edileceğini gösterir. En kritik ayrım taşınmadadır: aynı ruhsat otomatik olarak yeni yere taşınmaz.

Kuruma

Olayın niteliği
Su seviyesi düşmüş, kuyu su vermiyor
Uygun hukuki yol
Önce teknik rehabilitasyon, sonra gerekirse yeni izin
DSİ’ye talep
Islah-tadil veya yeni arama/kullanma
Sonuç
Çözüm ihtimaline göre değişir

Çökme

Olayın niteliği
Kuyu gövdesi/zemin çökmüş
Uygun hukuki yol
Kısmi ise ıslah-tadil, tam ise yeni izin
DSİ’ye talep
Islah-tadil veya yeni arama/kullanma
Sonuç
Teknik imkâna bağlıdır

Kirlilik

Olayın niteliği
Su kalitesi bozulmuş
Uygun hukuki yol
Sağlık ve çevre incelemesi, gerekirse yeni kuyu
DSİ’ye talep
Bildirim + yeni izin
Sonuç
Eski kuyu kapatılabilir

Taşınma

Olayın niteliği
Kuyu başka yere alınacak
Uygun hukuki yol
Çoğu halde yeni kuyu açma
DSİ’ye talep
Yeni arama + yeni kullanma
Sonuç
Aynı ruhsat otomatik taşınmaz

Küçük teknik revizyon

Olayın niteliği
Kuyu aynı yerde korunuyor
Uygun hukuki yol
Islah ve tadil
DSİ’ye talep
Islah-tadil
Sonuç
Belge ile mümkündür

Yeni başvuru yedi adımda nasıl yapılır?

Mevcut kuyunun aynı yerde onarımla sürdürülemediği ve yeni noktada yeni sondaj gerektiği hallerde başvuru süreci aşağıdaki sırayla yürür.

  1. Kuyu sorununu belirleme

    Dayanak Teknik inceleme ihtiyacı DSİ’ye sunulacak belge Teknik rapor Çıktı Sorunun türü tespit edilir

  2. Eski kuyuyu ayırma

    Dayanak Fiili terk / kapatma ihtimali DSİ’ye sunulacak belge Tutanak / fotoğraf / rapor Çıktı Eski kuyu statüsü netleşir

  3. Yeni yer seçimi

    Dayanak Yeni sondaj ihtiyacı DSİ’ye sunulacak belge Kuyu yeri krokisi Çıktı Yeni koordinat belirlenir

  4. Arama belgesi başvurusu

    Dayanak 167 m.8, Tüzük m.13 DSİ’ye sunulacak belge Dilekçe + proje + ekler Çıktı Arama izni süreci başlar

  5. Sondaj ve teknik uygulama

    Dayanak DSİ onayı sonrası DSİ’ye sunulacak belge Sondaj raporu Çıktı Kuyu açılır

  6. Ölçüm sistemi kurulması

    Dayanak 167 m.10 DSİ’ye sunulacak belge Sayaç / ölçüm belgesi Çıktı Kullanma şartı oluşur

  7. Kullanma belgesi başvurusu

    Dayanak 167 m.10, Tüzük m.13 DSİ’ye sunulacak belge Dilekçe + ölçüm sistemi Çıktı Kullanma belgesi alınır

İdari para cezası (167 m.18)

167 sayılı Kanun’un 18. maddesine göre (23/1/2008-5728 s.K. ile değişik): belge almadan m.8’deki işleri yapanlar ya da kasten yanlış bilgi verenler bin Türk Lirasından beşbin Türk Lirasına kadar; m.10-11’e aykırı hareket edenler veya arama, kullanma, ıslah-tadil şartlarına uymayanlar beşyüz Türk Lirasından ikibin Türk Lirasına kadar idari para cezası ile cezalandırılır. Ayrıca kuyu kapatılır ve masrafı açtırandan alınır; ceza mahallî mülkî amir tarafından verilir.

Yukarıdaki tutarlar 2008 metnindeki tabandır; idari para cezaları her yıl yeniden değerleme oranıyla artmaktadır. Güncel tutar için: [APILEX teyit].

DSİ başvurusunda nelere dikkat edilmeli?

  1. Islah-tadil talebinde, mevcut kuyunun kurtarılabilir olduğu anlatılmalıdır.
  2. Yeni arama başvurusunda, eski kuyunun neden kullanılamadığı teknik olarak açıklanmalıdır.
  3. Kuyu taşınması ifadesi yerine, hukuken daha doğru biçimde “mevcut kuyunun kullanılamaz hale gelmesi nedeniyle yeni sondaj yeri talebi” veya “mevcut kuyu üzerinde ıslah ve tadil işlemi yapılması talebi” denilmelidir.
  4. Kuyu kirliliğinde mutlaka laboratuvar analizleri eklenmelidir.
  5. Kuyu çökmesinde fotoğraf, video, mühendis raporu çok önemlidir.
  6. Kuruma halinde, debideki düşüşü gösteren geçmiş ve güncel ölçümler kıymetlidir.
  7. Başvuru yazısı, DSİ’ye teknik bir dosya mantığıyla sunulmalıdır.
  8. Eğer kuyu taşınacaksa, eski kuyunun akıbeti ayrıca belirtilmelidir.
  9. Komşu parsele yakın yeni kuyu planlanıyorsa, komşuluk etkisi ayrıca açıklanmalıdır.
  10. Yeni kullanma belgesi için ölçüm sistemi kurulmadan başvuru eksik kalır.

Kısa hukuki sonuç

Madde metinleri 167 s. Kanun · Yeraltı Suları Tüzüğü — birebir

167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun, Madde 8

Aşağıdaki (a) ve (b) fıkralarında beyan edilen kazıların yapılması veya kuyuların açılması için Devlet Su İşleri Umum Müdürlüğünden belge alınması mecburidir: a) Su temini maksadıyla, kesitleri ne olursa olsun, tabii zemin üstünden itibaren derinliği Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü tarafından tesbit ve ilgili bakanlığın onayından sonra ilan olunan haddi aşan her türlü çukur, sondaj ve kuyular (el ile açılan kuyular hariç), b) Su temini maksadiyle, boyları ve kesitleri ne olursa olsun, ufki veya meyilli her türlü galeriler ve tüneller. Bu kazıların yapılması ve kuyuların açılması su temini maksadını gütmemesi halinde, bunlar hakkında belge aranmamakla beraber, Devlet Su İşleri Umum Müdürlüğünün talebi üzerine bilgi verilmesi mecburidir.

Madde 10

Arama belgesine dayanarak arazisinde yeraltı suyu bulunan kimse, bu suyu kullanabilir. Ancak, bir ay içinde Devlet Su İşleri Umum Müdürlüğüne müracaat ederek kullanma belgesi alır. Kuyu, galeri, tünel ve benzerlerine ölçüm sistemleri kurulmadan kullanma belgesi verilemez.

Madde 11

Kullanma belgesini haiz bir kimse arazisindeki kuyuların veya yeraltı suyu menbalarının verimini artırmak veya başka bir maksadı sağlamak gibi mülahazalarla bunlar üzerinde kendiliğinden her hangi bir müdahalede bulunamaz veya kuyuların kullanma şeklini değiştiremez. Ancak, Devlet Su İşleri Umum Müdürlüğünden “ıslah ve tadil belgesi” almak suretiyle, böyle bir ameliyeye girişebilir.

Madde 12

Dokuz, on ve onbirinci maddelerde sözü geçen belgeler hiçbir ücrete, damga resmine, harca ve sair rüsumata tabi değildir.

Madde 13

Bu maddelerde sözü geçen belgeler için müracaat, Devlet Su İşleri teşkilatına yapılır. DSİ teşkilatı bulunmıyan yerlerde en yakın mülkiye amiri vasıtası ile başvurulur. Müracaat sahibine bir ay içinde belge verilmek veya reddedilmek sureti ile cevap verilir.

Madde 18 (Değişik: 23/1/2008-5728/270 md.)

Bu Kanundaki vecibeleri yerine getirmeyenler bu hareketlerinden dolayı, diğer kanunlara göre suç oluşturmadığı takdirde, bu madde hükmüne göre cezalandırılırlar. a) Belge almadan 8 inci maddedeki işleri yapanlar ile kasten yanlış bilgi verenler bin Türk Lirasından beşbin Türk Lirasına kadar idarî para cezası ile cezalandırılır. Ceza alınmakla beraber, kuyunun açılıp işletilmesinde Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünce bir mahzur görülmezse, sahibine gerekli belge verilir. Aksi hâlde, kuyu kapatılır ve masrafı kuyuyu açtırandan alınır. b) 10 ve 11 inci madde hükümlerine aykırı hareket edenlerle arama, kullanma, ıslah ve tadil faaliyetleri sırasında konulan şartlara riayet etmeyenler, müracaat formlarında istenen bilgileri vermeyenler, 8 inci maddenin son fıkrasındaki mecburiyete riayet etmeyenler beşyüz Türk Lirasından ikibin Türk Lirasına kadar idarî para cezası ile cezalandırılır. Ayrıca, kuyu kapatılarak masrafı açtırandan alınır. Bu Kanunda yazılı olan idarî para cezaları mahallî mülkî amir tarafından verilir.

Yeraltı Suları Tüzüğü, Madde 2

Yeraltı suyu işletme sahalarının sınırları ve karakteristikleri Devlet Su İşleri (DSİ) Genel Müdürlüğünce tayin ve tesbit edildikçe, gerekli Bakanlar Kurulu Kararı alınmak üzere keyfiyet Bayındırlık Bakanlığına intikal ettirilir. Çıkacak karara göre “Yeraltı Suyu İşletme Sahaları” DSİ tarafından Resmi Gazete ile ve ayrıca mahallerinde çıkan gazetelerde, gazete çıkmayan yerlerde de mütat vasıtalarla ilan olunur.

Tüzük, Madde 4

a) Belge alınarak açılacak kuyu derinlikleri DSİ tarafından bölge bölge tesbit edilerek Bakanlar Kurulunun tasvibinden sonra ilan olunur. b) Yeraltı suyu araştırmaları ilerledikçe yeraltı suyu deposunun korunması bakımından zaruret hasıl olursa, (a) fıkrasında tesbit ve ilan olunan derinlikler yer yer değiştirilir ve Bakanlar Kurulunun tasvibi alınmak suretiyle yeni kuyu derinlikleri ilan olunur.

Tüzük, Madde 11

DSİ, yeraltı suları rejimini murakabe eder. Ayrıca, kuyuların kullanma şartlarına riayet edilip edilmediğini kontrol eder; uygun bulunmayan haller zabıtla tesbit olunur.

Tüzük, Madde 13

Arama, kullanma ve ıslah-tadil belgesi almak isteyen kimse, DSİ teşkilatına müracaat eder. DSİ teşkilatı bulunmayan yerlerde en yakın mülkiye amiri vasıtasiyle müracaat yapılır. Müracaat sahibine bir ay içinde belge verilmesi veya reddedilmesi gerekir.

Tüzük, Madde 15

Yeraltı suyundan faydalı ihtiyaç miktarı hesap edilirken içme, temizlik, belediye hizmetleri, hayvan sulaması, zirai sulama, maden ve sanayi suyu, sportif ve benzeri tesislerin faydalı kullanış miktarı gözönünde tutulur.

Tüzük, Madde 16

Komşu arazilerdeki yeraltı suyundan yararlanma, zararların tazmini ve masraflara katılma esaslarına tabidir.

Karşılaştırmalı tablo — kuruma, çökme, kirlilik Tanım · sebep · talep · yol · risk
BaşlıkTanımEn muhtemel sebepDSİ’ye sunulacak talepUygun hukuki yolRisk
KurumaKuyu su vermiyor veya debi çok düşmüşSu seviyesi düşüşü, akifer zayıflaması, emniyetli verim azalmasıIslah-tadil veya yeni aramaÖnce rehabilitasyon, olmazsa yeni izinYanlış işlem yeni kuyu sayılabilir
ÇökmeKuyu yapısı veya zemin çökmüşZemin oturması, afet, hatalı yapımIslah-tadil veya yeni aramaKısmi ise tadil, tam ise yeni izinTeknik risk yüksek
KirlilikSu kalitesi bozulmuşKanalizasyon, tarım kimyasalları, sanayi, yüzey sızıntısıBildirim + yeni değerlendirmeSağlık ve çevre incelemesiKullanım tamamen durabilir
DSİ’ye sunulacak evrak (tam liste) Hukuki + teknik belgeler · sistematik tablo

A. Hukuki belgeler

Başvuru dilekçesi
Islah-tadil talebi veya yeni arama/kullanma talebi açıkça yazılmalıdır.
Kimlik / tüzel kişi belgeleri
Gerçek kişi ise kimlik bilgisi; tüzel kişi ise ticaret sicil gazetesi, imza sirküleri, vergi kaydı.
Tapu kaydı veya kullanım hakkını gösteren belge
Taşınmaz üzerindeki hak sıfatını gösterir.
Mevcut kuyuya ilişkin belge örnekleri
Arama belgesi, kullanma belgesi, varsa ıslah-tadil evrakı.
Yetki belgesi / vekâletname
Başvuruyu vekil yapıyorsa gerekir.
Eski kuyunun durumu hakkında açıklama yazısı
Kuruma, çökme, kirlilik veya terk nedeni açıklanmalıdır.
Varsa idari yazışmalar
DSİ, belediye, il özel idaresi, sağlık birimi veya diğer idarelerle yapılan yazışmalar.
Tespit tutanağı
Kuyu çökmesi, kuruması veya kirliliği resmi olarak tespit edilmişse eklenmelidir.

B. Teknik belgeler

Kuyu yeri krokisi / koordinat bilgisi
Yeni yer için zorunlu önemdedir.
Jeolojik / hidrojeolojik ön rapor
Zeminin ve su potansiyelinin değerlendirilmesi için.
Sondaj teknik raporu
Kuyunun açılışına, çapına, derinliğine, muhafaza borusuna ilişkin bilgiler.
Debi testi / pompa testi raporu
Yeni veya mevcut kuyunun verimini gösterir.
Su analiz raporu
Kirlilik iddiası varsa mutlaka eklenmelidir.
Fotoğraf ve video kayıtları
Kuyu çökmesi, ağız deformasyonu, suyun çekilmemesi, kirlenme belirtisi gibi durumlar için.
Mühendislik raporu
Jeoloji, hidrojeoloji veya maden mühendisi raporu.
Tesisat ve ölçüm sistemi bilgileri
Sayaç, ölçüm sistemi, pompa, boru hattı, enerji altyapısı.
Komşu etkisi değerlendirmesi
Yeni kuyu komşu parsellere zarar verebilir mi sorusuna cevap verir.
Terk ve kapatma önerisi
Eski kuyu tamamen kullanılamazsa kapatma planı.

Sistematik tablo

Evrak grubuBelgeNeden gerekliHangi başvuruda zorunlu
HukukiBaşvuru dilekçesiTalebin çerçevesini kurarHepsinde
HukukiTapu / kullanım belgesiHak sahipliğini gösterirHepsinde
HukukiMevcut ruhsat belgeleriMevcut statüyü gösterirIslah-tadil ve yeni başvuru
HukukiVekâletnameTemsil yetkisiVekil başvurularında
TeknikKuyu krokisi / koordinatYer belirlenirYeni arama / yeni kuyu
TeknikHidrojeolojik raporSu potansiyeli incelenirHepsinde güçlü delil
TeknikDebi testiVerim gösterirKullanma ve tadilde
TeknikSu analiz raporuKirlilik tespitiKirlilik halinde
TeknikFoto/videoFiili durumu gösterirHepsinde yardımcı
TeknikMühendis raporuBilimsel destek sağlarHepsinde
TeknikSayaç / ölçüm sistemi bilgisiKullanma belgesinin şartıYeni kullanma belgesi
Yeni başvuru şeması — tam akış Sekiz adım · işlem · amaç · sonuç
SıraİşlemAmaçSonuç
1Mevcut kuyunun durumunu tespit etKuruma / çökme / kirlilik / teknik bozulma ayrımıSorun türü netleşir
2Teknik rapor alSorunun niteliğini belgeleDSİ’ye sunulabilir delil oluşur
3Eski kuyuyu ayır / terk etEski kuyunun işletmeye uygun olmadığını gösterYeni süreç başlar
4Islah-tadil mümkün mü bakAynı kuyu üzerinde müdahale imkânıUygunsa yeni kuyu gerekmez
5Uygun değilse yeni arama başvurusu yapYeni yer için izin alYeni sondaj yolu açılır
6Yeni kuyu açDSİ onayına uygun şekildeFiziki kuyu oluşur
7Ölçüm sistemi kurKullanma belgesi için şartBelgeye geçiş sağlanır
8Kullanma belgesi alYeraltı suyunu hukuka uygun kullanNihai işletme başlar

Kuyu sürecinizi doğru kurgulamak için iletişim

Kuyunuzun durumuna göre ıslah-tadil mi yoksa yeni ruhsat mı gerektiği ve başvuru dosyasının kurgusu için ulaşın.

[email protected] · Künye ve yöntem

Hukuki içerik Arslan Hukuk Bürosu tarafından hazırlanır.

Durumunuz bu rehberdeki hangi adıma denk geliyor bilmiyorsanız, sektörünüzü seçin: 42 sektör profili içinden durumunuza en yakın sayfayı görün.

Sonraki adım