Kuruma
- Olayın niteliği
- Su seviyesi düşmüş, kuyu su vermiyor
- Uygun hukuki yol
- Önce teknik rehabilitasyon, sonra gerekirse yeni izin
- DSİ’ye talep
- Islah-tadil veya yeni arama/kullanma
- Sonuç
- Çözüm ihtimaline göre değişir
Rehber · Süreç
Güncelleme: Hukuki içerik: Av. Serdar Arslan
Kuyu taşınması hukuken çoğu kez 'aynı ruhsatı başka yere götürmek' değildir: yeni noktada sondaj gerekiyorsa yeni arama, ardından yeni kullanma belgesi alınır. Mevcut kuyu onarılabiliyorsa ıslah-tadil yeterli olabilir. Bu belgeler harca ve damga resmine tabi değildir (167 s.K. m.12).
Bu rehber ne çözer
Kuruyan, çöken veya kirlenen bir yeraltı suyu kuyusunda hangi hukuki yolun izleneceği; kuyunun aynı yerde onarımı ile yeni bir noktada kuyu açılması arasındaki ayrıma bağlıdır. Bu ayrım, 167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun (m.8, 10, 11, 12, 13, 18) ile Yeraltı Suları Tüzüğü (m.2, 4, 11, 13, 15, 16) çerçevesinde kurulur.
Kuyu kullanılamaz hale geldiğinde tercih edilecek hukuki yol, sorunun niteliğine göre değişir. Dört hâl ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Kuyunun kuruması; yeraltı su seviyesinin düşmesi, akiferin besleniminin azalması, mevsimsel ya da kalıcı hidrojeolojik değişiklikler veya DSİ’nin emniyetli verim değerlendirmesindeki değişikliklerden kaynaklanabilir. Sorun çoğu kez kuyunun fiziksel yapısından değil, suya erişimin artık sürdürülememesinden doğar.
Öncelikli yaklaşım
Sorun bu müdahalelerle çözülebiliyorsa ıslah-tadil belgesi en uygun araçtır. Kuruma kalıcıysa ve yeni nokta gerekiyorsa çoğu durumda yeni arama belgesi ve ardından yeni kullanma belgesi gerekir.
Kuyu çökmesi; kuyu gövdesinin, muhafazasının, sondaj açıklığının veya çevre zeminin çökmesi nedeniyle kuyunun kullanılamaz hale gelmesidir.
En muhtemel sebepler
En önemli ayrım, çökmenin onarımla giderilip giderilemeyeceğidir. Çökme kısmi ise ve teknik onarımla kuyu eski yerinde işletilebiliyorsa ıslah-tadil tercih edilebilir. Çökme tam ise ve eski kuyu terk edilmek zorundaysa yeni kuyu için ayrı izin süreci gerekir.
Kuyu kirliliği, suyun fiziksel, kimyasal veya mikrobiyolojik bakımdan kullanılamaz hale gelmesidir.
En muhtemel sebepler
Aynı kuyunun yeniden kullanımı çoğu zaman yalnız teknik değil, kamu sağlığı yönünden de değerlendirilir: mevcut kuyunun kullanımının durdurulması, çevre ve sağlık idaresine bildirim, gerektiğinde yeni lokasyon belirlenmesi ve yeni başvuru süreci gündeme gelir.
Kuyu taşınması, halk arasında mevcut kuyunun “aynı ruhsatla başka yere alınması” şeklinde anlaşılır. Hukuken bu, çoğu durumda otomatik bir hak değildir.
Yeni kuyu niteliği doğuran değişiklikler
“Taşınma” ile “ıslah-tadil” aynı şey değildir. Islah-tadil, mevcut kuyu üzerinde teknik müdahaledir; taşınma ise çoğu kez yeni izin gerektirir.
Aşağıdaki beş durum, kuyu kullanılamaz hale geldiğinde hangi yolun tercih edileceğini gösterir. En kritik ayrım taşınmadadır: aynı ruhsat otomatik olarak yeni yere taşınmaz.
Kuruma
Çökme
Kirlilik
Taşınma
Küçük teknik revizyon
Mevcut kuyunun aynı yerde onarımla sürdürülemediği ve yeni noktada yeni sondaj gerektiği hallerde başvuru süreci aşağıdaki sırayla yürür.
Kuyu sorununu belirleme
Dayanak Teknik inceleme ihtiyacı DSİ’ye sunulacak belge Teknik rapor Çıktı Sorunun türü tespit edilir
Eski kuyuyu ayırma
Dayanak Fiili terk / kapatma ihtimali DSİ’ye sunulacak belge Tutanak / fotoğraf / rapor Çıktı Eski kuyu statüsü netleşir
Yeni yer seçimi
Dayanak Yeni sondaj ihtiyacı DSİ’ye sunulacak belge Kuyu yeri krokisi Çıktı Yeni koordinat belirlenir
Arama belgesi başvurusu
Dayanak 167 m.8, Tüzük m.13 DSİ’ye sunulacak belge Dilekçe + proje + ekler Çıktı Arama izni süreci başlar
Sondaj ve teknik uygulama
Dayanak DSİ onayı sonrası DSİ’ye sunulacak belge Sondaj raporu Çıktı Kuyu açılır
Ölçüm sistemi kurulması
Dayanak 167 m.10 DSİ’ye sunulacak belge Sayaç / ölçüm belgesi Çıktı Kullanma şartı oluşur
Kullanma belgesi başvurusu
Dayanak 167 m.10, Tüzük m.13 DSİ’ye sunulacak belge Dilekçe + ölçüm sistemi Çıktı Kullanma belgesi alınır
167 sayılı Kanun’un 18. maddesine göre (23/1/2008-5728 s.K. ile değişik): belge almadan m.8’deki işleri yapanlar ya da kasten yanlış bilgi verenler bin Türk Lirasından beşbin Türk Lirasına kadar; m.10-11’e aykırı hareket edenler veya arama, kullanma, ıslah-tadil şartlarına uymayanlar beşyüz Türk Lirasından ikibin Türk Lirasına kadar idari para cezası ile cezalandırılır. Ayrıca kuyu kapatılır ve masrafı açtırandan alınır; ceza mahallî mülkî amir tarafından verilir.
Yukarıdaki tutarlar 2008 metnindeki tabandır; idari para cezaları her yıl yeniden değerleme oranıyla artmaktadır. Güncel tutar için: [APILEX teyit].
167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun, Madde 8
Aşağıdaki (a) ve (b) fıkralarında beyan edilen kazıların yapılması veya kuyuların açılması için Devlet Su İşleri Umum Müdürlüğünden belge alınması mecburidir: a) Su temini maksadıyla, kesitleri ne olursa olsun, tabii zemin üstünden itibaren derinliği Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü tarafından tesbit ve ilgili bakanlığın onayından sonra ilan olunan haddi aşan her türlü çukur, sondaj ve kuyular (el ile açılan kuyular hariç), b) Su temini maksadiyle, boyları ve kesitleri ne olursa olsun, ufki veya meyilli her türlü galeriler ve tüneller. Bu kazıların yapılması ve kuyuların açılması su temini maksadını gütmemesi halinde, bunlar hakkında belge aranmamakla beraber, Devlet Su İşleri Umum Müdürlüğünün talebi üzerine bilgi verilmesi mecburidir.
Madde 10
Arama belgesine dayanarak arazisinde yeraltı suyu bulunan kimse, bu suyu kullanabilir. Ancak, bir ay içinde Devlet Su İşleri Umum Müdürlüğüne müracaat ederek kullanma belgesi alır. Kuyu, galeri, tünel ve benzerlerine ölçüm sistemleri kurulmadan kullanma belgesi verilemez.
Madde 11
Kullanma belgesini haiz bir kimse arazisindeki kuyuların veya yeraltı suyu menbalarının verimini artırmak veya başka bir maksadı sağlamak gibi mülahazalarla bunlar üzerinde kendiliğinden her hangi bir müdahalede bulunamaz veya kuyuların kullanma şeklini değiştiremez. Ancak, Devlet Su İşleri Umum Müdürlüğünden “ıslah ve tadil belgesi” almak suretiyle, böyle bir ameliyeye girişebilir.
Madde 12
Dokuz, on ve onbirinci maddelerde sözü geçen belgeler hiçbir ücrete, damga resmine, harca ve sair rüsumata tabi değildir.
Madde 13
Bu maddelerde sözü geçen belgeler için müracaat, Devlet Su İşleri teşkilatına yapılır. DSİ teşkilatı bulunmıyan yerlerde en yakın mülkiye amiri vasıtası ile başvurulur. Müracaat sahibine bir ay içinde belge verilmek veya reddedilmek sureti ile cevap verilir.
Madde 18 (Değişik: 23/1/2008-5728/270 md.)
Bu Kanundaki vecibeleri yerine getirmeyenler bu hareketlerinden dolayı, diğer kanunlara göre suç oluşturmadığı takdirde, bu madde hükmüne göre cezalandırılırlar. a) Belge almadan 8 inci maddedeki işleri yapanlar ile kasten yanlış bilgi verenler bin Türk Lirasından beşbin Türk Lirasına kadar idarî para cezası ile cezalandırılır. Ceza alınmakla beraber, kuyunun açılıp işletilmesinde Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünce bir mahzur görülmezse, sahibine gerekli belge verilir. Aksi hâlde, kuyu kapatılır ve masrafı kuyuyu açtırandan alınır. b) 10 ve 11 inci madde hükümlerine aykırı hareket edenlerle arama, kullanma, ıslah ve tadil faaliyetleri sırasında konulan şartlara riayet etmeyenler, müracaat formlarında istenen bilgileri vermeyenler, 8 inci maddenin son fıkrasındaki mecburiyete riayet etmeyenler beşyüz Türk Lirasından ikibin Türk Lirasına kadar idarî para cezası ile cezalandırılır. Ayrıca, kuyu kapatılarak masrafı açtırandan alınır. Bu Kanunda yazılı olan idarî para cezaları mahallî mülkî amir tarafından verilir.
Yeraltı Suları Tüzüğü, Madde 2
Yeraltı suyu işletme sahalarının sınırları ve karakteristikleri Devlet Su İşleri (DSİ) Genel Müdürlüğünce tayin ve tesbit edildikçe, gerekli Bakanlar Kurulu Kararı alınmak üzere keyfiyet Bayındırlık Bakanlığına intikal ettirilir. Çıkacak karara göre “Yeraltı Suyu İşletme Sahaları” DSİ tarafından Resmi Gazete ile ve ayrıca mahallerinde çıkan gazetelerde, gazete çıkmayan yerlerde de mütat vasıtalarla ilan olunur.
Tüzük, Madde 4
a) Belge alınarak açılacak kuyu derinlikleri DSİ tarafından bölge bölge tesbit edilerek Bakanlar Kurulunun tasvibinden sonra ilan olunur. b) Yeraltı suyu araştırmaları ilerledikçe yeraltı suyu deposunun korunması bakımından zaruret hasıl olursa, (a) fıkrasında tesbit ve ilan olunan derinlikler yer yer değiştirilir ve Bakanlar Kurulunun tasvibi alınmak suretiyle yeni kuyu derinlikleri ilan olunur.
Tüzük, Madde 11
DSİ, yeraltı suları rejimini murakabe eder. Ayrıca, kuyuların kullanma şartlarına riayet edilip edilmediğini kontrol eder; uygun bulunmayan haller zabıtla tesbit olunur.
Tüzük, Madde 13
Arama, kullanma ve ıslah-tadil belgesi almak isteyen kimse, DSİ teşkilatına müracaat eder. DSİ teşkilatı bulunmayan yerlerde en yakın mülkiye amiri vasıtasiyle müracaat yapılır. Müracaat sahibine bir ay içinde belge verilmesi veya reddedilmesi gerekir.
Tüzük, Madde 15
Yeraltı suyundan faydalı ihtiyaç miktarı hesap edilirken içme, temizlik, belediye hizmetleri, hayvan sulaması, zirai sulama, maden ve sanayi suyu, sportif ve benzeri tesislerin faydalı kullanış miktarı gözönünde tutulur.
Tüzük, Madde 16
Komşu arazilerdeki yeraltı suyundan yararlanma, zararların tazmini ve masraflara katılma esaslarına tabidir.
| Başlık | Tanım | En muhtemel sebep | DSİ’ye sunulacak talep | Uygun hukuki yol | Risk |
|---|---|---|---|---|---|
| Kuruma | Kuyu su vermiyor veya debi çok düşmüş | Su seviyesi düşüşü, akifer zayıflaması, emniyetli verim azalması | Islah-tadil veya yeni arama | Önce rehabilitasyon, olmazsa yeni izin | Yanlış işlem yeni kuyu sayılabilir |
| Çökme | Kuyu yapısı veya zemin çökmüş | Zemin oturması, afet, hatalı yapım | Islah-tadil veya yeni arama | Kısmi ise tadil, tam ise yeni izin | Teknik risk yüksek |
| Kirlilik | Su kalitesi bozulmuş | Kanalizasyon, tarım kimyasalları, sanayi, yüzey sızıntısı | Bildirim + yeni değerlendirme | Sağlık ve çevre incelemesi | Kullanım tamamen durabilir |
| Evrak grubu | Belge | Neden gerekli | Hangi başvuruda zorunlu |
|---|---|---|---|
| Hukuki | Başvuru dilekçesi | Talebin çerçevesini kurar | Hepsinde |
| Hukuki | Tapu / kullanım belgesi | Hak sahipliğini gösterir | Hepsinde |
| Hukuki | Mevcut ruhsat belgeleri | Mevcut statüyü gösterir | Islah-tadil ve yeni başvuru |
| Hukuki | Vekâletname | Temsil yetkisi | Vekil başvurularında |
| Teknik | Kuyu krokisi / koordinat | Yer belirlenir | Yeni arama / yeni kuyu |
| Teknik | Hidrojeolojik rapor | Su potansiyeli incelenir | Hepsinde güçlü delil |
| Teknik | Debi testi | Verim gösterir | Kullanma ve tadilde |
| Teknik | Su analiz raporu | Kirlilik tespiti | Kirlilik halinde |
| Teknik | Foto/video | Fiili durumu gösterir | Hepsinde yardımcı |
| Teknik | Mühendis raporu | Bilimsel destek sağlar | Hepsinde |
| Teknik | Sayaç / ölçüm sistemi bilgisi | Kullanma belgesinin şartı | Yeni kullanma belgesi |
| Sıra | İşlem | Amaç | Sonuç |
|---|---|---|---|
| 1 | Mevcut kuyunun durumunu tespit et | Kuruma / çökme / kirlilik / teknik bozulma ayrımı | Sorun türü netleşir |
| 2 | Teknik rapor al | Sorunun niteliğini belgele | DSİ’ye sunulabilir delil oluşur |
| 3 | Eski kuyuyu ayır / terk et | Eski kuyunun işletmeye uygun olmadığını göster | Yeni süreç başlar |
| 4 | Islah-tadil mümkün mü bak | Aynı kuyu üzerinde müdahale imkânı | Uygunsa yeni kuyu gerekmez |
| 5 | Uygun değilse yeni arama başvurusu yap | Yeni yer için izin al | Yeni sondaj yolu açılır |
| 6 | Yeni kuyu aç | DSİ onayına uygun şekilde | Fiziki kuyu oluşur |
| 7 | Ölçüm sistemi kur | Kullanma belgesi için şart | Belgeye geçiş sağlanır |
| 8 | Kullanma belgesi al | Yeraltı suyunu hukuka uygun kullan | Nihai işletme başlar |
Kuyu sürecinizi doğru kurgulamak için iletişim
Kuyunuzun durumuna göre ıslah-tadil mi yoksa yeni ruhsat mı gerektiği ve başvuru dosyasının kurgusu için ulaşın.
[email protected] · Künye ve yöntem
Hukuki içerik Arslan Hukuk Bürosu tarafından hazırlanır.
Durumunuz bu rehberdeki hangi adıma denk geliyor bilmiyorsanız, sektörünüzü seçin: 42 sektör profili içinden durumunuza en yakın sayfayı görün.
Sonraki adım