Kaynak suyu kiralama: yetki, ihale zorunluluğu ve sözleşme

Kaynak suyu kiralamak isteyen yatırımcının da kaynağını kiraya vermek isteyen idarenin de cevaplaması gereken iki soru vardır: kiralamaya kim yetkili ve hangi usulle? Cevap kanuni yetki ve ihale rejimi içinde kurulur; ihalesiz veya yasal dayanaksız kiralama iptal riski taşır.

Kiralamaya kim yetkili?

167 sayılı Kanun’un 4. maddesine göre kuyu açan kimse, bulunan suyun ancak kendi faydalı ihtiyacına yetecek kısmını kullanabilir. Bu miktarı aşan sular ile satılmak üzere çıkarılan yeraltı suları ve Hazine’nin özel mülkiyetinde veya Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerdeki kaynak suları, 2886 sayılı Kanun hükümlerine uyularak il özel idarelerince kiraya verilir.

5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 15. maddesi ise belediyelere kaynak sularını işletme veya işlettirme yetkisi verir. 831 sayılı Sular Hakkında Kanun, belediye ve köy idarelerinin ortak ihtiyaç sularını tedarik ve idaresini düzenler; tek başına bir ihale-kiralama rejimi kurmaz, genel kamu hizmeti temelini sağlar.

Önemli sınır: her kaynak suyu otomatik olarak kiralanabilir değildir. Danıştay, özel mülkiyete konu arazilerden çıkan ve yalnızca malikin kendi ihtiyacı için kullanılan kaynak sularının kiralanabileceğine dair açık düzenleme bulunmadığını belirtmiştir; kaynağın hukuki niteliği ve taşınmazın durumu her dosyada ayrıca değerlendirilir.

Kaynak suyu kiralamasında ihale zorunlu mu?

Kiralama 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu kapsamındadır. Danıştay, 2886’ya uygun ihale yapılmadan, yalnızca ölçüm ve kullanım bedeli tespitiyle yapılan kiralamayı hukuka aykırı bulmuştur. İdare, yasal dayanak olmaksızın kendi düzenlemesiyle bu rejimi ikame edemez.

Kira süresi, devir ve fesih nasıl düzenlenir?

Kaynak metnin dayandığı veri tabanında kiralama süresi için açık bir üst sınır hükmü bulunmamaktadır; süre ihale şartnamesi, sözleşme ve özel normlarla belirlenir, kesin bir sayı verilemez. Devir ve fesihte somut sözleşme hükümleri ile 2886’nın genel hükümleri esas alınır.

Kaynak suyu kiralama çerçevesi nedir?

Konu	Dayanak	Hukukî sonuç	Yargısal yaklaşım
Kiralama yetkisi	167 m.4; 5393 m.15; 831 m.1 ve Ek m.1	Belediye/il özel idaresi yetkili olabilir	Yetki kanuna dayanmalıdır
İhale usulü	2886 m.1	İhale zorunlu	İhalesiz kiralama hukuka aykırı
Sözleşme ilişkisi	2886 + özel şartname	Devir/fesih sözleşmeye bağlı	Somut sözleşme incelenir
Kaynağın niteliği	167 m.3-4	Her kaynak otomatik kiralanamaz	Taşınmazın durumu önemlidir

Madde metni

2886 sayılı Devlet İhale Kanunu, Madde 1 – Genel bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idarelerin, özel idare ve belediyelerin alım, satım, hizmet, yapım, kira, trampa, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ve taşıma işleri bu Kanunda yazılı hükümlere göre yürütülür.

5393 sayılı Belediye Kanunu, Madde 15 – Belediyenin yetkileri ve imtiyazları arasında; belde sakinlerinin mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla faaliyet ve girişimde bulunmak, içme-kullanma ve endüstri suyu sağlamak, kaynak sularını işletmek veya işlettirmek, taşınmazları kiralamak veya kiraya vermek ve kanunların belediyelere verdiği yetki çerçevesinde yönetmelik çıkarmak yer alır.

831 sayılı Sular Hakkında Kanun, Madde 1 – Şehir ve kasabalarla köylerde ihtiyacatı ammeyi temine mahsus suların tedarik ve idaresi belediye teşkilatı olan mahallerde belediyelere, olmıyan yerlerde Köy Kanunu mucibince ihtiyar meclislerine aittir.

831 sayılı Kanun, Ek Madde 1 – Bir belde veya belde halkının müşterek ihtiyacına mahsus suların kaynakları belediye sınırı dışında bulunsa bile su yollarının ve kaynaklarının bakımı, onarılması, temizlenmesi ve suyun sıhhat şartlarına uygun bir halde bulundurulması belediyelere aittir.

Dikkat

Kaynak suyu kiralamalarında 2886’ya uygun ihale zorunludur; ihalesiz veya ölçümsüz kiralama iptal riski taşır.

Dayanak

• 167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun
• 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu
• 831 sayılı Sular Hakkında Kanun
• 5393 sayılı Belediye Kanunu

Emsal kararlar

Karar künyeleri yayın öncesi doğrulama sürecindedir.

• Danıştay 13. Daire 2013/263 E., 2018/2731 K. — kaynak suyu kiralama işinde 2886’ya uygun ihale yapılmadan, yalnızca ölçüm ve kullanım bedeli tespitiyle kiralama hukuka aykırıdır. (Apilex)
• Danıştay 13. Daire 2015/4133 E., 2021/4015 K. — 167, kaynak suyu kiralamasını 2886’ya bağlar; idare yasal dayanak olmaksızın düzenleme yapamaz. (Apilex)
• Danıştay 13. Daire 2020/1093 E., 2023/2584 K. — su kaynağının kiralanmasına ilişkin encümen kararı ve 2886’ya dayalı sözleşmeden doğan uyuşmazlıkta aynı eksen. (Bu karar ilk üretimde 2020/1104 E., 2023/4576 K. olarak künyelenmişti; çelişki doğrulanacaktır.)
• Danıştay 13. Daire 2012/253 E., 2018/3787 K. — belediye adına kaynak suyu işletme ruhsatı bulunan taşınmazdan çıkan kaynağın il özel idarelerince kiraya verilmesi sınırlıdır; kaynağın hukuki niteliğine ve taşınmazın durumuna göre değerlendirme yapılır.
• Danıştay 8. Daire 2018/2016 E., 2020/4396 K. — özel mülkiyete konu arazilerden çıkan ve sadece kendi ihtiyacı için kullanılan kaynak sularının kiralanabileceğine dair açık düzenleme yoktur. (Apilex)